براى آن نيست خواهى رسيد . سبب تفاوت مردم در دوستى خداوند ( 1 ) بدان كه مؤمنان چون در اصل ايمان شريكند در اصل محبّت نيز مشاركت دارند ، ليكن در ميزان معرفت و دوستى دنيا با يكديگر متفاوتند . چه تفاوت اشيا به سبب تفاوت اسباب آنهاست و بيشتر مردم از معرفت الهى جز صفات و نامهايى از او را كه شنيده و ياد گرفته و حفظ كرده‌اند چيز ديگرى نمىدانند ، و بسا براى آنها معنيهايى را تصوّر مىكنند كه خداوند از آنها منزّه است ، و نيز بسا بر حقيقت آنها آگاهى نيافته و معانى فاسدى هم براى آنها تصوّر نكرده‌اند ، بلكه از روى تسليم و تصديق به آنها ايمان آورده و بحث را ترك و به عمل مشغول شده‌اند . اينان از اصحاب يمين و اهل سلامتند و خيالپروران گمراهانند ، و دانايان به حقايق مقرّبانند . خداوند حال اين سه دسته را بيان كرده و فرموده است : فَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ ، فَرَوْحٌ وَ رَيْحانٌ وَ جَنَّةُ نَعِيمٍ . « 1 » و اگر امور را جز از طريق مثال درك نمىكنى در تفاوت محبّت برايت مثالى مىآورم و مىگويم : فى المثل اصحاب هر امامى اعم از عالمان و عاميان در داشتن دوستى آن امام با هم شريكند ، چه در شناخت مراتب فضيلت و ديندارى و حسن سيرت و صفات پسنديدهء او با يكديگر مشاركت دارند ، ليكن عامى از دانش امام به طور مجمل و فقيه به نحو مفصّل آگاه است ؛ لذا معرفت فقيه كاملتر و شيفتگى و دوستى او نسبت به وى قويتر و بيشتر است ؛ زيرا اگر كسى تصنيف مصنّفى را ببيند و آن را بپسندد و از اين راه به فضل او آگاه شود ناگزير او را دوست و به او گرايش خواهد داشت ؛ و اگر تصنيف ديگرى ببيند كه از آن بهتر باشد و بيشتر مورد پسند او واقع شود ناچار نسبت به او محبّت مضاعفى پيدا مىكند و دلش بيش از آنچه به مصنّف اوّل گراييده بود به وى مايل مىشود ، چه معرفت او به دانش وى مضاعف شده است . همچنين هنگامى كه انسان معتقد شود كه فلان شاعر شعرش نيكوست او را دوست مىدارد و چون از غرايب شعر او چيزى بشنود كه گوياى مهارت و هنرمندى او در آن باشد معرفت و محبّت او نسبت به وى افزون مىشود . هنرها و فضيلتهاى ديگر نيز به همين گونه است . امّا عامى مىشنود كه فلانى كتاب تصنيف مىكند و تصانيف او نيكوست ، ليكن نمىداند كه در كتابهاى او چه آمده است ؛ لذا معرفت او مجمل و گرايش او به وى به اندازه معرفتش خواهد بود . امّا انسان با بصيرت هنگامى كه

--> ( 1 ) واقعه / 88 و 89 : امّا اگر او از مقرّبان باشد ، در روح و ريحان و بهشت پر نعمت است .